Amirhadi Anvari

بررسی آمارهای گمرک جمهوری اسلامی نشان می‌دهد در بیش از ده سال گذشته، ۲۳۶ میلیون دلار قطعات موتو‌رهای هواپیما و پهپاد به ایران وارد شده که در لیست اقلام ممنوع در تحریم های خزانه‌داری ایالات متحده علیه ایران هستند.

مبداء بخشی از این واردات، آمریکا و کشورهای اروپایی، از جمله اوکراین است که دولتش می‌گوید روسیه در جنگ علیه او از پهپادهای تهاجمی ساخت ایران استفاده می‌کند.

اطلاعات گمرکی که ایران اینترنشنال بررسی کرده نشان می‌دهد صادرات این قطعات از تقریبا صفر در سال ۱۳۹۹ به حدود ۲۶ میلیون دلار در هشت ماهه نخست امسال افزایش پیدا کرده است.

جیم مانکوس، معاون واحد تجارت جهانی در بخش تحقیقات وزارت امنیت ملی آمریکا، ۱۸ بهمن‌ماه ۱۴۰۲ گفت لاشه پهپادهای ایرانی که در خاورمیانه و اوکراین به دست می‌آیند حاوی تجهیزات حساس آمریکایی هستند.

به‌رغم حساسیت‌ کشورهای غربی روی برنامه پهپادی جمهوری اسلامی، بخشی از تجارت خارجی قطعات این پهپادها در آمارهای عمومی گمرک جمهوری اسلامی وجود دارد.

کارکرد چندگانه قطعات مصرفی در پهپادهای ساخت جمهوری اسلامی، همکاری و برون‌سپاری ساخت پهپادها به شرکت‌های دانش بنیان و واسطه‌گری شرکت‌های خارجی برای واردات قطعات همگی باعث شدند تا تلاش‌ها برای جلوگیری از توسعه صنایع پهپادی ایران موفق نباشد.

کارشناسان امنیتی و نظامی می‌گویند یکی از دلایلی که کشورهای غربی هنوز نتوانسته‌اند این صنعت را مثل سایر صنایع نظامی جمهوری اسلامی مهار کنند، کاربرد چندگانه قطعات وارداتی به ایران است چرا که مشخص نیست کاربرد نهایی قطعه‌ای که به ایران صادر می‌شود در یک هواپیمای بدون سرنشین سمپاشی است یا یک پهپاد نظامی.

یک دهه فراز و فرود واردات

خردادماه امسال وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا یک راهنما درباره صنایع پهپادی جمهوری اسلامی منتشر کرد. این راهنمای ۱۱ صفحه‌ای به بازرگانان درباره اقلامی که جمهوری اسلامی در ساخت پهپادهایش از آنها استفاده می‌کند هشدار و توضیح داده بود برخی از آنها می‌توانند شامل تحریم‌های ایالات متحده باشند.

در صفحه ۵ این راهنما جدولی از ۱۳ کالا که در ساخت پهپادهای جمهوری اسلامی از آنها استفاده می‌شود آورده شده است. این جدول کد تعرفه (HTS code مخفف Harmonized Tariff Schedule) کالاها را هم ذکر کرده است؛ این کد به صورت بین المللی در اطلاعات گمرکی مورد استفاده قرار می‌گیرد و هر کالایی که تجارت می‌شود زیر یک کد تعرفه استاندارد بین‌المللی قرار دارد.

کد تعرفه ۸۴۰۷۱۰ مربوط به «اجزاء و قطعات موتو‌رهای وسايط نقليه هوایی» است. آمار گمرک جمهوری اسلامی نشان می‌دهد از سال ۱۳۹۱ تا هشت ماه اول امسال، مجموعا ۲۳۶ میلیون دلار از این کالا به کشور وارد شده است. واردات این محصول در سال ۱۳۹۵ به کمترین حد خود یعنی حدود ۳۰۰ هزار دلار رسیده بوده، اما پس از آن رشد چشم‌گیری داشته است.

پس از آغاز جنگ اوکراین، واردات قطعات موتور وسایط نقلیه هوائی به ایران، تنها در هشت ماه اول امسال (۱۴۰۲) از کل ۱۲ ماه سال ۱۴۰۱ بیشتر بوده است.

در هشت ماه اول پارسال، ۲۴ میلیون دلار «اجزاء و قطعات موتو‌رهای وسايط نقليه هوایی» به ایران وارد شده، این رقم طبق گزارش گمرک جمهوری اسلامی در هشت ماه اول امسال به ۳۹ میلیون دلار رسیده، که افزایش ۶۱ درصدی را نشان می دهد.

مبداء ۷۵ درصد کل واردات اجزاء و قطعات موتورهای وسايط نقليه هوایی از سال ۱۳۹۱ تا هشت ماه اول ۱۴۰۲، ترکیه، هنگ‌کنگ، امارات متحده عربی و چین بودند.

در این مدت جمهوری اسلامی ۵۲/۸ میلیون دلار از ترکیه، ۵۰/۹ میلیون دلار از هنگ‌کنگ، ۴۳/۷ میلیون دلار از امارات متحده عربی و ۲۸/۸ میلیون دلار از چین قطعات موتورهای وسایط نقلیه هوایی وارد کرده است. علاوه بر این مبادی اصلی، بسیاری از کشورهای اروپایی هم در بین صادرکنندگان این تجهیزات به جمهوری اسلامی حضور دارند.

از اوکراین علیه اوکراین

حدود دو میلیون و ۱۰۰ هزار دلار از مجموع واردات این تجهیزات از مبداء اوکراین بوده است. ولودیمیر زلنسکی، رییس جمهور اوکراین ۲۲ بهمن گفت از ابتدای سال میلادی نزدیک به ۳۶۰ فروند از پهپادهای ایرانی در اوکراین ساقط شده است.

روسیه پنجم اسفند ۱۴۰۰ به اوکراین حمله کرد و در همان اسفند ماه، جمهوری اسلامی حدود ۳۱ هزار دلار اجزاء و قطعات موتورهای وسایط نقلیه هوایی مورد استفاده در ساخت پهپاد از اوکراین وارد کرده است.

شرکای اروپایی

در اروپا، بیشترین واردات اجزاء و قطعات موتورهای وسايط نقليه هوایی که در ساخت پهپادها از آنها استفاده می‌شود از آلمان به جمهوری اسلامی صادر شده است. پس از آلمان، اوکراین و بعد اسلوونی قرار دارد. بیش از ۵۰ هزار دلار از این تجهیزات هم از آمریکا به کشور وارد شده است. این واردات در سال های ۱۳۹۲ و ۱۳۹۷ انجام شده است.

روند پر شتاب صادرات

از طرف دیگر جمهوری اسلامی که خود، وارد کننده این تجهیزات تا سال ۱۴۰۰ بوده،‌ ناگهان به صادرکننده این کد تعرفه تبدیل شده است. صادرات اجزاء و قطعات موتورهای وسایط نقلیه هوایی، از تقریبا صفر در سال ۱۳۹۹، به حدود ۲۶ میلیون دلار در هشت ماه اول سال ۱۴۰۲ رسیده است.

اولین مقصد صادرات قطعات موتورهای وسایل نقلیه هوایی در این مدت ونزوئلا بوده است. حدود ۲۰ میلیون دلار از این تجهیزات به ونزوئلا صادر شده که معادل حدودا ۳۷ درصد کل صادرات این ردیف است. پس از آن تاجیکستان با حدود ۱۴/۴ و اتیوپی با حدود ۸/۶ میلیون دلار قرار دارند.

فرزین ندیمی، پژوهشگر ارشد انستیتو واشنگتن، آذر۱۴۰۱ در مقاله‌ای در انستیتو واشنگتن  نوشت جمهوری اسلامی و ونزوئلا از ابتدای دهه ۲۰۰۰ میلادی همکاری خود را در زمینه هواپیماهای‌ بدون سرنشین آغاز کردند و این همکاری تا آنجا پیش رفت که در سال ۲۰۱۲ جمهوری اسلامی برای ونزوئلا خط تولید پهپاد تاسیس کرد.

فرزین ندیمی: قطعات بکار رفته اغلب کارکرد دوگانه دارند

یکی از دلایل تجارت گسترده این قطعات علیرغم وجود تحریم ها علیه ایران، کارکرد چندگانه آنهاست.

فرزین ندیمی، تحلیلگر امور دفاعی و امنیتی، می گوید: «طیف گسترده‌ای از قطعات- حتی شمع خودرو- در ساخت پهپادها استفاده می‌شوند و به همین دلیل کاربرد نهایی این قطعات مشخص نیست. این قطعات در ساخت پهپادهای سرگرمی و صنعتی نظیر پهپادهای سمپاشی هم کاربرد دارند»

به اعتقاد او این شرکت‌ها به راحتی می‌توانند با توجه به کارکرد چندگانه این قطعات، آنها را به کشور وارد کنند و حتی از شرکت‌های واسطه چینی، که قطعات را از آمریکا خریداری می‌کنند هم بهره می‌برند.

ندیمی می‌گوید «وجود طیف گسترده‌ای از شرکت‌های خصوصی و اصطلاحا دانش بنیان کار را برای شناسایی و تحریم این تجارت دشوار کرده است.»

خصوصی‌ها چطور کار می‌کنند؟

در حال حاضر تعداد زیادی شرکت‌های خصوصی هستند که در زمینه صنایع پهپادی فعالند.

این شرکت‌ها بعضا خود را دانش‌بنیان معرفی می‌کنند. اتحادیه‌ای هم به نام صنایع هوایی و فضایی ایران وجود دارد که ۳۰۵ شرکت خصوصی در آن عضو هستند.

۱۷ بهمن ۱۴۰۲ یک گروه هکری با هک سرورهای تندر صحرا، تصویری از یک سند مالی را منتشر کرده که نشان می‌دهد این شرکت که در زمینه صنایع پهپادی با روسیه همکاری داشته است.

تندر صحرا یک شرکت ظاهرا خصوصی است که در حال حاضر وب‌سایتش از دسترس خارج است اما آرشیو این وب‌سایت که آخرین‌بار دوم بهمن ۱۴۰۲ ضبط شده نشان می‌دهد خود را یک شرکت بازرگانی خصوصی در زمینه واردات اقلام مختلف از صنایع نفت و گاز گرفته تا تامین مواد غذایی معرفی می‌کرده است.

این شرکت که تیرماه سال ۱۳۸۹ تاسیس شده، در تاریخ تیر ۱۳۹۴، هیات مدیره‌اش را اینطور معرفی کرده: علی عظیم لوی شانجانی به عنوان رییس هیات مدیره، محمود محمدی به عنوان نایب رییس هیات مدیره، مرتضی بهمن‌آبادی، خسرو بوالحسنی و حسین گلستانی‌فر به عنوان اعضای هیات مدیره.

حسین گلستانی‌فر، از مدیران ده‌ها شرکت از جمله ایزایران، صنایع کامپیوتری ایران مرکز تحقیقات صنایع انفورماتیک ایران بوده و البته مدتی مدیرعامل شرکت آریا همراه سامانه هم بوده، شرکتی که پروژه‌های مهمی مثل تامین و نگهداری سرورهای همراه اول و ایرانسل را انجام داده است.

عضو دیگر خسرو بوالحسنی، سرتیپ ارتش است. او در مجموعه‌های آموزشی ارتش از جمله دانشگاه عالی دفاع ملی و همچنین شرکت‌های شبه خصوصی ارتش سمت‌هایی داشته است. بوالحسنی خرداد سال گذشته اتاق هنر جنگ جمهوری اسلامی را در قزاقستان افتتاح کرد.

در هیات مدیره فعلی هیات مدیره فعلی شرکت تندرصحرا نام شرکت اعتماد تجارت میثاق به چشم میخورد. این شرکت از جمله شرکت‌های وابسته به وزارت دفاع است.

این شرکت تا پیش از هک سرور‌هایش یکی از هزاران شرکتی بود که با مراجعه به وب‌سایت آن مخاطب یک وارد کننده کف‌پوش‌های ساختمانی را می‌دید، اما پس از افشای این سند مالی در دوم بهمن‌ماه ۱۴۰۲، مشخص شد در زمینه فروش پهپادهای نظامی به روسیه فعالیت می‌کرده است.

این مطلب 29 بهمن۱۴۰۲ در وب‌سایت ایران‌ اینترنشنال منتشر شد 

روزشمار نابودی صنعت چای ایران

• ایران 4 درصد مصرف چای جهان را دارد • ایران پنجمین وارد کننده چای جهان است • ایران یکی از 13 کشور جهان است که در آن امکان کشت چای وجود دارد • ایران سالانه 280 ميليون دلار چای وارد میکند • یکی مقام تراز اول دولتی: تولید داخل علاوه بر تامین نیاز داخل می تواند نیاز همسایگان را هم برطرف کند • مدير عامل اتحاديه تعاوني چايكاران ايران: دولت اصل و سود وام های "بلاعوض" را میخواهد

در هر چه آخر باشیم، همیشه در فهرست هایی مثل واردات جزو  اولین ها هستیم. این هم از مواهب مدیران امروز است. یک و نیم قرن قبل مردی از ایران روانه هندوستان شد و با امکاناتی محدود و در لباس مبدل، توانست در قامت یک اروپایی، انحصار علم استعمار پیر را دور بزند و چای و چایکاری را به ایران بیاورد، تا امروز ما یکی از 13 کشور جهان باشیم که در آن «چای» این نوشیدنی پرطرفدار و ارزشمند، کشت می شود. محصولی که با توجه به منحصر بفرد بودن کشت آن در سطح جهان و متقاضی پرشمار آن، شاید در کشوری دیگر میتوانست اقتصادی را متحول کند ـ این محصول ـ اما امروز  از قرار در راهی قرار گرفته، که طی سال های اخیر، زعفران و پسته و فرش ایرانی رفتند.

بر اساس اعلام فاو، در واردات چای پنجم شدیم و جالب است که پیش از ما بریتانیا قرار دارد. از عجایب زمان ما که کم هم نیستند، یکی این است که ما از بریتانیا هم ـ که خود وارد کننده چای است ـ چای وارد می کنیم.

تامل کنید؛ ما با بریتانیا فرق داریم، بریتانیا ماده خام را به قیمت ارزان می خرد، فراوری و بسته بندی می کند و با چند برابر سود به کشورهای توسعه نیافته می فروشد.

به جای آن، ما در ایران با واردات «هر روز بیشتر از دیروز» کمر تولید داخل را شکستیم، وام بلاعوض را با اصل و سودش از چایکار طلب می کنیم و دست آخر، یک مقام بلندپایه می گوید: «چای ایرانی می تواند علاوه بر تامین نیاز داخل، نیاز کشورهایی دیگر را نیز برآورده کند» احتمالا یکی از آن تعارفات شیرین فرهنگ ایرانی بوده، چون آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران و فاو، چیز دیگری می گوید.

البته، بازار واردات و بسته بندی چای خارجی سود زیاد و زحمت کم دارد. مگر ما مثل چین هستیم که زعفران و فرش ایران را گرفته و با نصف قیمت به خودمان پس میدهد؟اصلاح نژاد و تلاش برای ارتقا کیفیت تولید داخل زحمت زیادی دارد و خیلی از مناسبت ها را هم بر هم می زند،  ما نفت داریم…

ایران مفتخر شد: پنجمین وارد کننده چای در جهان

بر اساس گزارش فاو ايران هر سال بيش از 75 هزار تن چاي معادل 280 ميليون دلار وارد مي كند كه اين رقم فقط از واردات چاي روسيه، امارات، انگليس، و آمريكا كمتر است.( ايران پنجمين واردكننده بزرگ چاي در جهان شناخته شد، فارس، 29/3/90) این در حالیست که مصرف چای در ایران، تنها 4 تا 4 و نیم درصد مصرف کل جهان است.

دسترسی به آمارهای اقتصادی در ایران کار زیاد آسانی نیست، ما می توانیم در مورد تولید و واردات چای در جهان اطلاعات جامعی بدست آوریم، اما پیدا کردن آمار دقیق واردات چای در ایران کار زیاد اسانی نیست.

در امار گمرک، چای در حالت های گوناگون، ذیل تعرفه های متعدد به کشور وارد می شود و نمیتوان در این خصوص اظهار نظر روشنی داشت، با این حال در اینجا تنها واردات «چای سیاه کوبیده در بسته بندیهای غیرخرده فروشی» یا همان چای فله ای، که معمولا در کارگاه های تهران بسته بندی و با نام ایرانی عرضه می شوند، با کد تعرفه: «09024010» از سال 1384 به این سو مرور شده است.

طی حدود 6 سال و دو ماه، از آغاز سال 84 تاکنون، مجموعا 214 میلیون و 348هزار و 51 دلار چای ذیل این تعرفه به کشور وارد شده است. این رقم برابر 257 میلیارد و 217 میلیون و 661 هزار و 200 تومان است.

در سال 1384، مجموعا 28774587 دلار چای فله ای به کشور وارد شده است که این واردات به ترتیب از کشورهای: سري لانكا ،  هند،  امارات متحده،  كنيا،  انگلستان،  اندونزي،  آلمان،  و تانزانيا بوده است.

سال بعد واردات چای فله ای با تعرفه ای که ذکر شد، 10.13 درصد کاهش داشته و به 25857918 دلار می رسد، کشورهای صادر کننده چای به ایران در این سال عبارتند از: سري لانكا،  امارات متحده عربي،  هند،  كنيا،  انگلستان،  اندونزي وكويت.

در 1386، با افزایش حدود 37 درصدی، ارزش واردات چای فله ای به 35406199 دلار می رسد که از کشورهای: سري لانكا،  امارات متحده عربي،  هند،  كنيا،  منطقه آزاد چابهار،  ويتنام وانگلستان وارد شده است.

ارزش واردات چای فله ای در سال 1387، برابر 28572507 دلار بوده که نسبت به سال قبل حدود 19 درصد کاهش داشته است. کشورهای عمده صادر کننده این کالا به ایران عبارتند از: سري لانكا،  هند،  امارات متحده عربي،  كنيا و ويتنام.

در سال 88، همزمان با کاهش قابل توجه واردات به کشور در تمام اقلام، واردات این رقم کالا نیز کاهش کمی داشت و با حدود 4 درصد کاهش، ارزش واردات چای فله ای به کشورمان  به 27408626 دلار می رسد. صادر کنتندگان اصلی چای فله ای به ایران در این سال عبارتند از: سري لانكا،  هند،  امارات متحده عربي،  كنيا،  انگلستان،  عراق و ويتنام.

در سال گذشته، واردات این قلم کالا ناگهان با رشد 116 درصدی مواجه و به 59190463 میلیون دلار می رسد. کشورهای عمده صادر کننده چای در این سال به ایران عبارتند از: سري لانكا،  امارات متحده عربي،  هند،  كنيا،  آلمان، زيمبابوه و ويتنام.

آمار مربوط به دو ماهه نخست است، در این مدت مجموعا 9137751 دلار چای ذیل تعرفه مذکور به کشور وارد شده که صادر کنندگان اصلی آن عبارتند از:  سري لانكا،  امارات متحده عربي،  هند، كنيا و اتريش. (کلیه آمارها مذکور در اینجا، از اطلاعات گمرک جمهوری اسلامی ایران استخراج شده است)

اختلاف قیمت های جالب قیمت چای

واردات و بسته بندی چای تا عرضه آن به دست مصرف کننده، پروسه ای بسیار پرسود دارد که سوداگران نمی توانند از سود آن صرفنظر کنند، شاید این سود در تولید داخل نباشد! اختلاف قیمت چای وارداتی از واردات در گمرک تا عرضه به مصرف کننده بیش از 100 درصد است.

متوسط قیمت هر کیلو چای فله ای وارداتی در دوماهه نخست سال جاری، 3.6 دلار، برابر4122 تومان(با نرخ دلار بانک مرکزی) است. (جدول شماره 4 – اقلام عمده واردات بر اساس شماره تعرفه سال 1390، گمرک جمهوری اسلامی ایران، صفحه 64، ردیف 173)

بسته های نیم کیلویی چای خارجی در تهران ۵۳۲۳ تومان عرضه می شوند و در واقع قیمت عرضه هر کیلو چای خارجی در تهران 10646 تومان است.( متوسط قيمت خرده فروشي برخي از مواد خوراکي در تهران در هفته منتهی به 27/3/90، اداره آمار بانک مرکزی، صفحه4 ، ردیف10)

یکی از نزدیکان احمدی نژاد: چای ایرانی میتواند صادر شود/ چایکاران: دولت اصل و سود وام بلاعوضش را میخواهد

درهمین حال، 26 خردادماه سال جاری، پس از مدت ها اظهار نظر دستاندرکاران صنف چای کشور و با وجود تغییرات عمده در قیمت اکثر کالا و …طی نشستي كه در نهاد رياست جمهوري با حضور یک مقام بلند پایه دولتی و استانداران گيلان و مازندران برگزار شد قيمت خريد تضميني برگ سبز چاي درجه دو 30 تومان افزايش يافت. بر اساس اين مصوبه قيمت خريد تضميني برگ سبز درجه 2چاي به كيلويي 330 تومان افزايش يافته اما قيمت خريد تضميني برگ سبز درجه يك چاي همان كيلويي 600تومان باقی ماند(قيمت خريد تضميني برگ سبز درجه 2چاي 30 تومان افزايش يافت، ایرنا، 26 خرداد 1390)

یک مقام تراز اول، در همین جلسه اظهار نظر جالبی کرده است. وی با بيان اينكه چاي استان گيلان از مرغوبيت و خاصيت ويژه‌اي برخوردار است، گفته است: چاي استان گيلان اين ظرفيت‌ را دارد كه بتواند علاوه بر جذب ذائقه مردم كشور و تامين نياز داخلي، بخش عمده‌اي از نيازهاي كشورهاي همسايه را نيز تامين كند.( چاي گيلان ظرفيت تامين سهم عمده‌اي از نيازهاي كشورهاي همسايه را دارد، ایسنا، 26/3/90)

این اظهارات در حالیست که ایران ـ همچنانکه پیشتر آمد ـ اینک پنجمین کشور وارد کننده چای در جهان است. اما دقیقا یک روز پس از این اظهار نظر عجیب یک مقام تراز اول دولتی و اعلام اینکه تغییری در قیمت خرید تضمینی چای صورت نخواهد گرفت، مدير عامل اتحاديه تعاوني چايكاران ايران با اشاره به اينكه چايكاران مكلف به بازپرداخت وام بلاعوض بانك‌ها با سود آن شده‌اند، گفت: متأسفانه سياست دولت در حمايت از چايكاران به گونه‌اي است كه قدرت رقابت از آنها را در رقابت با چايكاران خارجي مي‌گيرد.

احمد میربلوکی در این باره ادامه داد: تسهيلاتي كه به ظاهر بلاعوض به كشاورزان و چايكاران پرداخت شده بود بعد از طي حدود يك سال با لحاظ اصل و فرع سود و معوقات، محاسبه و تكليف بر اخذ آن از كشاورزان شد.( بلاتكليفي چايكاران در بازپرداخت وام “بلاعوض ” بانكي، فارس، 27/3/90)

واردات از وارد کننده گان

واردات چای از کنیا، سرلانکا، هند و ویتنام معقول و منطقی به نظر می رسد، اما واردات از کشورهای اروپایی که خود از واردکنندگان چای به شمار می روند جای تعجب دارد.

ایران در حالی از کشورهایی چون انگلیس و آلمان و اتریش چای فله ای وارد میکند، که این کشورها بنابرآمارهای جهانی خود از واردکنندگان اصلی چای هستند. این وضعیت جز در یک حالت ممکن نیست و آن اینکه، ایران چای فراوری شده را از این کشورها خریداری می کند.

تولید داخل را فراموش کنید! آیا در ایران کارگاه های مخصوص فراوری چای هم وجود ندارد که لااقل چای از کشورهای اصلی تولید کننده خریداری و در داخل فراوری شود؟ حتی فراوری این محصول پر مصرف در ایران نیز می تواند اشتغال زیادی ایجاد کند.

برای دیدن تصویر در ابعاد بزرگتر کلیک کنید

کشورهای تولید کننده چای در جهان

در نمایه کشورهای اصلی تولید کننده چای را بر اساس آخرین آمار منتشر شده ملاحضه می کنید. 30.4 درصد کل چای تولید شده در جهانف در کشور چین تولید می شود و پس از آن به ترتیب: هندوستان 24.4 درصد، کنیا 9.5 درصد، سریلانکا 7.9 درصد، ترکیه 5.3درصد، ویتنام 4.2 درصد، اندونزی 3.9 درصد از تولید چای در کل جهان را عرضه می کنند.

ژاپن، آرژانتین، ایران، بنگلادش، مالاوی و اوگاندا رتبه های بعدی این تقسیم بندی هستند. ایران کمتر از یک درصد در تولید چای جهان سهم دارد.

بزرگترین مصرف کننده چای در جهان، که خود در تولید چای نیز فعال است، کشور هندوستان به شمار می رود. گفتنیست بر اساس آخرین آمارها، ایران با تولید نیم تا یک درصد چای جهان، 4 تا 4 و نیم درصد مصرف چای جهان را به خود اختصاص داده است. (سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل متحد(FAO) به آدرس:www.faostat.fao.org، 9 ژانویه 2010)

برای دیدن تصویر در ابعاد واقعی روی آن کلیک کنید

برای دیدن تصویر در ابعاد واقعی روی آن کلیک کنید

برای دیدن تصویر در ابعاد واقعی روی آن کلیک کنید

گرفتن تکنولوژی از چنگ استعمار پیر و به باد رفتن میراث گذشتگان

امروز در سال 90، پای صحبت هر چای کاری بنشینید، حتی در زمان پدران خود نیز صنفشان را چنین ضعیف ندیده بودند. واردات بالای چای، نبود سامانه ای برای ارتقاء کیفیت و طعم چای داخلی و نتیجتا قدرت رقابت آن با مشابه خارجی و کم لطفی های دولت که در بیان زعمای صنف چایکاران نیز مشهود است همگی نشان میدهند، چایکاری ایرانی وضعیت زیاد مناسبی ندارد.

در چنین شرایطی که واردات فوق العاده از کشورهای جهان چشم چایکاران را خیره کرده، بد نیست از مردی یاد کنیم که برای آوردن صنعت چای به کشورمان، به قلب استعمار پیر زد تا بتواند چای را به میهنمان وارد کند و از آن دوره، شاید هزاران خانواده از کنار این واردات علم و صنعت(نه کالا) سود بردند.

محمد علی معروف به کاشف السلطنه چایکار، متولد ۱۲۴۴ خورشیدی در تربت حیدریه، که از دارالفنون و سپس از سوربن فرانسه فارغ التحصیل شده بود، با عنوان ژنرال کنسول ایران در سال ۱۲۷۶ خورشیدی، در سی سالگی مأمور خدمت در هند شد.

پس از مدتی اقامت در بمبئی، به محل تابستانی هیأت های نمایندگی سیاسی واقع در منطقه سیملا در دامنه هیمالیا رفت و همانجا درباره زراعت چای به مطالعه پرداخت. سپس به نواحی چای خیز هند سفر کرد و ضمن مشاهده کشت و صنعت چای، دوره تحصیلی آن را نیز به پایان برد و به اخذ گواهینامه نائل آمد.

در حالی او به این توفیقات دست می یافت که صنعت چای انحصاری بود و آموختن آن به مردم دیگر کشورهای شرقی مجاز نبود. از این رو، وی ناگزیر هویت خویش را پنهان می ساخت و به عنوان تاجر فرانسوی در موسسه انگلیسی ها به تحصیل می پرداخت. وی در مزرعه ای کشت چای را نیز تجربه کرد.

حاج محمدمیرزا قبل از مراجعت به ایران، مقداری تخم چای را به همراه چهار هزار گلدان چای، قهوه، تخم کنف، دارچین، فلفل، میخک، هل، انبه، گنه گنه، کافور، ریشه زردچوبه، زنجبیل و غیره تهیه کرد و در سال ۱۳۸۵ق با مشکلات بسیار آنها را به ایران آورد.

از دیگر خدمات او درایران، نامگذاری خیابان ها و کوچه های تهران، شماره گذاری منازل، روشنایی خیابان ها با چراغ برق، ترتیب رسانیدن آب آشامیدنی به خانه ها با گاری بشکه دار، اداره پلیس، سرویس درشکه اسبی کرایه برای استفاده عموم، برنامه رفتگری و نظافت معابر و… است. (حاجی میرزا کاشف السلطنه، ثریا کاظمی، نشریه سایه، ۱۳۷۲)

در حالی او به این توفیقات دست می یافت که صنعت چای انحصاری بود و آموختن آن به مردم دیگر کشورهای شرقی مجاز نبود. از این رو، وی ناگزیر هویت خویش را پنهان می ساخت و به عنوان تاجر فرانسوی در موسسه انگلیسی ها به تحصیل می پرداخت. وی در مزرعه ای کشت چای را نیز تجربه کرد.

حال ما در کشوری زندگی می کنیم که در آن، چای و صنعت چای یک و نیم قرن پیش، به این دشواری وارد شده، تا نام ایران را جزو معدود کشورهای تولید کننده چای در جهان قرار دهد و در مقابل، یکی از اصلی ترین واردکنندگان آن نیز هستیم.

اگرچه بسیاری کیفیت چای داخلی را با چای خارجی مقایسه و علت عدم استقبال از آن را همین تفتاوت میدانند، اما به نظر نمی رسد ارتقا کیفیت چای ایرانی، با بهره گیری از علوم و تکنولوژی نوین، کاری دشوار تر از آن باشد که کاشف السلطنه حدود یک و نیم قرن پیش انجام داد و صنعت چای را یک تنه به کشور ، با امکانات محدود آن زمان وارد کرد.

ما امروز به صندلی خود تکیه میدهیم و بی اندیشه سرنوشت صنعت چای کشورمان، چای خارجی را در بسته بندی فارسی می نوشیم. تا همین امروز هم ما یکی از 13 کشور تولید کننده چای در جهان هستیم. سهم ما هنوز هم از نیم تا یک درصد در تولید چای جهان است.

چای، نوشیدنی پر طرفداری که با توجه به محدودیت تولید آن در کشورهای جهان، می تواند محصولی فوق العاده پول ساز برای کشورمان باشد، کم نیستند کشورهایی که از همین راه صادرات گسترده ای دارند، حتی کشورهایی چون بریتانیا، که تولید چای ندارد، از راه فراوری و بسته بندی آن حتی تا عمق بازارهای ایران هم نفوذ کرده است. و ایران، یک و نیم قرن پیش این صنعت را وارد کرده و اکنون نه تنها صادراتیی ندارد، بلکه از یکی از 13 کشور اصلی که ظرفیت تولید چای در جهان را دارد، به پنجمین کشور وارد کننده چای تبدیل شده است.

امروز ما علی رغم ظرفیت تولید چای، به کشوری بدل شدیم که وارد کننده آن هستیم. تلاش برایی ارتقا کیفیت و رقابت با محصولات خارجی پر زحمت است، بسیاری در صنف پرسود چای، سودهای کلان دارند، عیبی هم ندارد، اصل اقتصاد بر سوداگریست، ما پول داریم و وارد می کنیم، ما نفت داریم… اما این نفت در دوران فرزندان تمام خواهد شد، نهایتا تجربه تولید است که به ارث میرسد.

————————–

این مطلب در روزنامه اعتماد، مورخ 31  خردادماه 1390، در صفحات یک و چهار منتشر شد.

ظاهرا برخی از مسئولین تصمیم گرفتند قطر را جایگزین امارات متحده عربی كنند.ارزش واردات ایران از امارات طی ده سال اخیر، چیزی حدود 220 برابر ارزش صادرات قطر به ایران است!اگر مبدا واردات به ایران از امارات به هر كشوری جز این كشور تغییر یابد، باز هم باید از مسئولین تشكر كرد

قضیه كوتاه شده از این قرار است: كشوری تمدن ساز، با قدمت چند هزار ساله و وسعتی درخور توجه، به بازار پرسود كشوری كوچك، با قدمت 40 ساله بدل شده است؛ ای كاش بازار كشوری كم سن و سال، اما لااقل صنعتی بودیم. ما بازار كشوری هستیم كه از دلالی كالا ارتزاق می كند و تازه هر از چندی یك دهن كجی گنده هم به ما می كند!

اتفاقا و انصافاـ لااقل ـ در این یك فقره نمی توان انگشت اتهام را به سمت دولت نشانه رفت. همه بازرگانان كه دولتی نیستند!

همسایگی با كشوری مثل ایران برای هر كسی سود نداشته باشد، برای كشور 40 ساله لم یزرعی مثل امارات متحده عربی، سود خوبی دارد! ایران؛ كشوری كه همواره تراز تجاری آن به سمت واردات سنگینی میكند در شمال قرار گرفته، سرزمینی كه مردمش به تاریخ و تمدن چند هزارساله خود تكیه كردند و روی دریایی از نفت و گاز ایستادند.

موقعیت جغرافیایی امارات

و امارات متحده عربی، تازگی ها چهل ساله شده، تمام آن تشكیل شده از هفت امارت امیرنشین با جمعیتی اندك و مساحتی كوچك. شاید جمعیت و مساحت آن را بتوان با یكی از استان های ایران مقایسه كرد. مردمش در جنوب خلیج فارس روی خاكی كم وسعت ایستادند، اما از ترانزیت كالا و آمد و شد گردگشر خارجی سود می برند.

ما ایرانی ها، علاقه زیادی داریم كه به تاریخ و دستاوردهای پدرانمان تكیه كنیم و ادعاهای واهی شیوخ عرب در كشور نوپای امارات را تخطئه كنیم. تاریخ و هویت فرهنگی آنها اصولا با كشور تمدن سازی چون ایران قابل قیاس نیست، اما اتفاقا در نقطه ای دیگر و شاخصی دیگر، امارات ایستاده با اقتصادی كه روزبروز شكوفا تر می شود.

اما جالب است بدانید، همین كشور نوپای مدعی و به قول میهن پرستان دو آتشه «گستاخ»، همین پایین ایران، در جنوب خلیج همیشه فارس، بی سر و صدا حداقل بازار ایران ـ هرچند با تمدن چند هزار ساله ـ را بلعیده است.

ما بمب گوگلی برای نام خلیج همیشه فارس درست می كنیم، اماراتی ها هم گردشگر و ثروت های ما را با چراغ خاموش قر می زنند و با پول آن رسانه براه می اندازند تا بلكه بتوانند در برابر مردم پرشیا هویتی برای خود درست كنند.

این واقعیت رقابت اقتصادی دنیاست؛ امارات طی یك دهه بازار ایران را بلعیده «آینده» در گزارشی به وضعیت رابطه تجاری ایران و امارات متحده عربی از ابتدای دهه 80 تا امروز كه به پایان این دهه نزدیك می شویم پرداخته است.

ایران و امارات: امروز
در نمایه زیر می توانید به مقایسه برخی ویژگی های دو كشور ایران و امارات بپردازید. تمامی هفت امارت عربی، جمعتی ـ در خوشبینانه ترین حالت ـ نصف تهران دارند و مساحت تمام این كشور، نصف مساحت استان كرمان ما نیست. اما رتبه جهانی تولید ناخالص این كشور، تنها 6 پله پایین تر از ایران و وضعیت سرانه جی دی پی آن هم خیلی خیلی بهتر از ایران است!

برای دیدن متون موجود در تصاویر در ابعاد واقعی روی آنها كلیك كنید

مبادلات تجاری ایران و امارات: تراز همواره منفی ایران!
واقعیت آن است كه لااقل در ده سال اخیر، این امارات بوده كه همواره تراز مثبت تجاری مقابل ایران داشته و سود برده است. در نمودار زیر می توانید وضعیت رشد قابل توجه صادرات امارات به ایران و وضعیت تاسف بار صادرات كالا از ایران به امارات(در مقایسه با واردات از امارات) را ملاحظه كنید.

مبادلات تجاری در یك نگاه: سهم طرفین از معامله
حدودا 101.7 میلیارد دلار، چیزی نزدیك به 101.7 هزار میلیارد تومان، ارزش معامله ایران و امارات طی ده سال اخیر است. جالب است كه سود ایران(صادرات كشورمان به امارات) از این معامله 17میلیارد دلار بوده است. در نمایه زیر می توانید سهم دو كشور را از معامله در یك دهه اخیر ملاحظه كنید.

سال های تجارت
در این بخش به 10 سال تجارت ایران و امارات می پردازیم. جالب است بدانید در سال های 80 و 81، آلمان صاحب رتبه اول واردات به ایران بوده است، اما از همان سال ها امارات برای تبدیل شدن به اولین كشور صادر كننده كالا به ایران خیز بر می دارد و امروز می بینیم كه موفق نیز بوده است.

1380

1381

1382

1383

در سال 1383، امارات برای اولین بار به اولین صادر كننده كالا به ایران بدل می شود و سهم خود از بازار ایران(در بین كشورهای جهان) را به بیش از 13 درصد ارتقا می بخشد.

1384

در سال 1384، امارات هنوز اول است، از سوی دیگر سهم خود را از 13 درصد به بیش از 19 درصد كل واردات ایران ارتقا بخشیده است.

1385

اول بودن امارات كه چیز جدیدی نیست! خبر تازه در سال 85 آن كه سهم امارات از بازار واردات ایران در این سال از 20 درصد می گذرد.

1386

1387

1388

1389

هنوز آمار قطعی وضعیت تجاری ایران در سال 1389 منتشر نشده است، آنچه در دست داریم آماریست كه تا دیماه را حكایت می كند، اما تا همین ماه هم، امارات جایگاه پیشین خود را حفظ كرده است!

قطر، جایگزین امارت؟

به تازگی و با اضافه شدن بحث ساخت جزیره مصنوعی امارات به ادعاهای واهی این كشور تازه تاسیس، در خصوص نام خلیج همیشه فارس و مالكیت جزایر سه گانه، ظاهرا برخی از مسئولین تصمیم گرفتند قطر را جایگزین امارات متحده عربی كنند. البته باید یادآور شد، ارزش واردات ایران از امارات طی ده سال اخیر، چیزی حدود 220 برابر ارزش صادرات قطر به ایران است!

اگرچه، قطر نیز كشوری عربی است و بعید نیست وقتی كه از محل بازار پرسود صادرات به ایران فربه شد، ادعاهای مشابه امارات را مطرح نكند، اما اگر مبدا واردات به ایران از امارات به هر كشوری جز این كشور تغییر یابد، باز هم باید از مسئولین تشكر كرد.

كه اگر كشور كوچكی در حاشیه خلیج همیشه فارس نسبت به تمامیت ارضی و هویت تاریخی ما جسارت میكند، لااقل از محل بازار ما فربه نشود.  در زیر می توانید وضعیت صادرات قطر را در دهه اخیر به كشورمان ملاحظه كنید.

طبیعتا كشورهایی نظیر امارات، تولید آنچنانی ندارند، حداقل جزو كشورهای صنعتی نیستند كه تكنولوژی خاصی صادر كنند. كشاورزی و معدن و.. هم ندارند كه ماده اولیه به ایران صادر كنند.

مشخص است كه این كشورها در كنار ایران به دلالی كالا می پردازند. مبدا واردات ایران، امارات باشد یا قطر و تركیه و… می تواند یك سوال اساسی طرح كرد؛ چرا نباید كالاهای خارجی كه اغلب تولید كشورهای صنعتی هستند، مستقیم به ایران وارد شود و یكی، دو دست بچرخند تا به ایران برسند.

این دست به دست كردن ها كه برای رضای خدا نیست، حتما سودی در بین است؛ چرا باید ایران واسطه سود كشورهایی باشد كه نسبت به كشورمان اهانت و جسارت می كنند؟

به امید روزی كه ایران به جای كشوری وارد كننده، صادر كننده باشد. به جای آنكه ماده اولیه صادر كند، كالای مصرفی صادر كند.

——————————————-

منبع آمار واردات و صادرات: گمرك جمهوری اسلامی ایران

منبع آمار مربوط به ویژگی كشورها: ویكی پدیا؛

Islamic Republic of Iran

United Arab Emirates

State of Qatar

منبع اطلاعات اقتصادی كشورها: گزارش سال 2010 صندوق بین المللی پول؛

List of countries by GDP (nominal)

List of countries by GDP (nominal) per capita

این مطلب در سایت آینده نیوز با کد 26666 مورخ 12 اسفند1389 منتشر شد.