*توضیح: در سیستم های مختلف ممکن است اعداد پیش و پس از ممیز ها وارونه دیده شوند. برای مثال در عبارت “1/43” مراد 43 ممیز 1 است. در صورتی که این عبارت را درست دیدید، سایر عبارت نیز صحیح هستند و اگر در کامپیوتر شما وارونه دیده شده، یعنی سایر عبارت ها هم وارونه هستند.

قاره سبز که کشورهای صنعتی بسیاری از جمله آلمان، فرانسه و ایتالیا با صنایع گسترده را در خود جای داده است،  در سال 1357، خریدار حدود 47 درصد از نفت ایران بوده است. شاهدیم که سهم اروپا تا سال 60 با نزول همراه است تا اینکه در سال 60 کمی سهم خود را احیا میکند، در سال 1368، اروپا رکورد سهم خود  از نفت ایران را با حدود 5/60 درصد می شکند، از ابتدای دهه هفتاد هر چند تا پایان این دهه در سال های تا 77 سهم حدودا 50 درصدی خود را حفظ می کند، اما در کل به سمت از دست دادن جایگاه خود در میان مشتریان نفت ایران پیش میرود.

درست در سال 1380، اتفاق بزرگ می افتد و سهم اروپا برای اولین بار به زیر 20 درصد سقوط کرده و به 14 درصد میرسد. این روند در سال های 81 و 82 ادامه دارد، به طوری که در سال 82، سهم اروپا از بازار نفت ایران به 10 درصد می رسد! با این حال از 1384، اروپا بار دیگر سهم خود را به بالای 20 درصد ارتقا میدهد، اما دیگر نمیتواند به جایگاه سال های دهه 60 و 70 برسد.

در برابر این سقوط قاره صنعتی، اسیا در دهه 70 و 80 نوساناتی را داشته، اما در مجموع به سمت بهبود جایگاه خود در بین مشتریان نفت ایران پیش روی کرده است.

ژاپن که به تنهایی یکی از خریداران عمده نفت ایران به شمار می رود، به طوری که ردیف خریدهای این کشور آسیای شرقی را از قاره اسیا جدا کردند، از سال 1380 به این سو، سال به سال به سمت کاهش خرید خود از ایران پیش می رود. نکته دیگر رشد قابل توجه سهم آفریقا از بازار نفت ایران است، قاره سیاه که تا قبل از سال 1379، در اکثر سال ها زیر یک درصد و یا هیچ سهمی از بازار نفت ایران نداشت، سهم خود را پس از 1379 حتی به 4/7 درصد نیز ارتقا میدهد و در مقابل سهم سایر نقاط جهان(یعنی امریکا و اقیانوسیه) در این سال ها کاهش فاحشی را نشان میدهد!

در یک معامله تنها قیمت مهم نیست. مشتری هم مهم است. به خصوص اگر کالای این معامله «انرژی باشد» سی سال فروش نفت ایران به جهان، از آسیا گرفته تا اروپا موضوعی است که در اینجا به آن پرداختیم.

در یک نگاه کلی طی سه دهه اخیر، اروپا با 38 درصد، آسیا(به جز ژاپن) با 25 درصدر، ژاپن با 19 درصد، سایر مناطق جهان با 15 درصد و آفریقا با 3 درصد، ترکیب توزیع جغرافیایی خریداران نفت ایران را تشکیل دادند.

از انقلاب تا سال 1360، اروپا با داشتن 41 درصد از نفت ایران در رتبه اول، سایر مناطق جهان با 22 درصد در رتبه دوم، ژاپن با 18 درصد در رتبه سوم، آسیا با 17 درصد در رتبه چهارم و آفریقا با سه درصد در رتبه پنجم قرار گرفته است.

در دهه 60، اروپا 48 درصد از کل فروش نفت ایران را به خود اختصاص داده است، آسیا ( به جز ژاپن) با 21 درصد در رتبه بعدی ایستاده، ژاپن با 15 درصد سومین مقصد صادرات نفت ایران است و سایر مناطق جهان 15 درصد باقی مانده را خریدند. آفریقا هم در آخرین رتبه با 3 درصد سهم از صادرات نفت ایران قرار دارد.

در دهه 70، انحصار اروپا در حال تغییر است! از مجموع صادرات نفت ایران، 40 درصد سهم اروپاست، 25 درصد را آسیا(به جز ژاپن) خریداری کرده، 19 درصد ازآن ژاپن است، 14 درصد به سایر مناطق جهان اختصاص دارد و 2 درصد هم به آفریقا رسیده است.

اتفاق خاصی در دهه 80 رخ میدهد، تغییر نگاه نفت ایران از اروپا به آسیا که به نظر همزمان با توسعه پر شتاب اسیای شرقی این اتفاق افتاده است! اینبار آسیا(به جز ژاپن) است که با 39 درصد، در رتبه اول خریداران نفت ایران قرار گرفته است.  اروپا با 24 درصد در رتبه دوم، ژاپن با 21 درصد در رتبه سوم، سایر مناطق جهان با 9 درصد در رتبه چهارم و آفریقا برای اولین بار با 7 درصد در رتبه پنجم ایستاده است.

توزیع جغرافیایی خریداران نفت ایران طی سه دهه

اروپا: 38 درصد/ آسیا: 25 درصد/ ژاپن: 19 درصد/ امریکا و اقیانوسیه: 15 درصد/ آفریقا: 3 درصد

صادرات نفت

در سال 1357،صادرات نفت ایران روزانه حدود 3455 هزار بشکه بوده است. در این سال نفت ایران  8/46 درصد به اروپا، 18 درصد به ژاپن، 9/6 به آسیا(جز ژاپن)، 7/6 درصد به آفریقا و 6/21 درصد به سایر مناطق جهان، صادر شده است.

در سال 1358، تولید روزانه نفت ایران  به 2632 هزار بشکه می رسد، در سال 1358 نفت ایران  4/39 درصد به اروپا، 6/24 درصد به ژاپن، 6/10 به آسیا(جز ژاپن)، 1 درصد به آفریقا و 4/24 درصد به سایر مناطق جهان صادر شد.

در سال 1359 ناگهان صادرات روزانه نفت ایران به 770 هزار بشکه در روز می رسد. این کاهش تولید با تغییر توزیع جغرافیایی صادرات نیز همراه است. بر این اساس در این سال 4/36 درصد به اروپا، 5/11 درصد به ژاپن، 6/33 به آسیا(جز ژاپن) و 5/18 درصد به سایر مناطق جهان نفت ایران صادر شده است.

دهه 60: نوسانات شدید

در سال 1360، روزانه به طور متوسط 791 هزار بشکه نفت ایران به جهان صادر شده است. این مقدار به این ترتیب در بین خریداران بر حسب موقعیت جغرافیایی توزیع شده است: 1/43 درصد به اروپا، 18 درصد به ژاپن، 23  به آسیا(جز ژاپن) و 9/15 درصد به سایر مناطق جهان. شاهدیم که در این سال، سهم اروپا و ژاپن حدودا به جایگاه سال 1357 بازگشته، آفریقا اصولا از گردونه حذف شده است. نکته قابل توجه کاهش 10 درصدی خرید کشورهای آسیایی از ایران است!

صادرات نفت ایران  از791 هزار بشکه در روز در سال 1360 به  1686 هزار بشکه در سال 1361می رسد. در سال 61 بازعهم شاهد افزایش سهم کشورهای اروپایی در صادرات نفت ایران هستیم. بر این اساس در این سال 8/50 درصد به اروپا، 6/14 درصد به ژاپن، 3/24  به آسیا(جز ژاپن) و 3/10 درصد به سایر مناطق جهان نفت صادر شده است. این به آن معناست که از سهم کشورهای موضوع بخش سایر مناطق جهان کاهش 5 درصدی، ژاپن کاهش حدودا 5/3 درصدی داشته و در مقابل اروپا 7 درصد سهم خود را از صادرات ایران بهبود داده و آسیا نیز حدودا 5/1 درصد از بازار صادرات نفت ایران سهم بیشتری گرفته است.

در سال بعد یعنی 1362 صادرات نفت ایران به 2045 هزار بشکه در روز رسیده، که نسبت به سال قبل افزایش قابل ملاحظه ای به نظر می رسد. در این سال نیز نفت ایران  4/48   درصد به اروپا، 2/20  درصد به ژاپن، 7/21  به آسیا(جز ژاپن)، 1/0 درصد به آفریقا و  6/9  درصد به سایر مناطق جهان صادر شد.

اما در سال 1363، صادرات نفت ایران به صورت روزانه بازهم با کاهش روبروست و به 1607 هزار بشکه در روز می رسد. در سال 1363 جز نگاه به آفریقا در صادرات نفت کشور، تغییر قابل ملاحظه ای در ترکیب خریداران نفت کشور ملاحظه نمی شود. بر این اساس نفت ایران به این شکل بین خریداران تقسیم شد: 3/49 درصد به اروپا، 7/16 درصد به ژاپن، 5/22 به آسیا(جز ژاپن)، 4/1 درصد به آفریقا و 1/10 درصد به سایر مناطق جهان .

در سال 1364، کاهش صادرات نفت ادامه دارد و به 1460 هزار بشکه در روز می رسد. سهم اروپا از صادرات نفت ایران به طرز قابل ملاحظه ای افزایش یافته و چهار منطقه جغرافیایی دیگر کاهش نشان می دهد. صادران نفت ایران رد سال 1364 از این قرار است: 8/53 درصد به اروپا، 6/14 درصد به ژاپن، 9/20 به آسیا(جز ژاپن)، 8/0 درصد به آفریقا و 9/9 درصد به سایر مناطق جهان از ایران نفت صادر شده است.

در سال 1365 میانگین صادرات روزانه نفت ایران 1250 هزار بشکه در روز بوده است. مجموع صادرات نفت ایران در این سال به ترتیب: 6/51 درصد به اروپا، 2/17 درصد به ژاپن، 1/18 به آسیا(جز ژاپن) و 1/13 درصد به سایر مناطق جهان صادر شده است.

در سال 1366 هر روز 1546 هزار بشکه نفت از ایران به جهان صادر شده است توزیع این صادرات از این قرار است: 9/28 درصد به اروپا، 9/11 درصد به ژاپن، 2/22 به آسیا(جز ژاپن)، 1/0 درصد به آفریقا و 6/36 درصد به سایر مناطق جهان . گفتنی آنکه در سال 66 سهم اروپا از صادرات نفت ایران حدودا نصف شده، ژاپن نیز سهم فقابل توجهی را از دست داده و به جای این دو را آسیا با افزایش حدودا 4 درصدی و سایر مناطق جهان با بیش از دوبرابر کردن سهم خود، گرفته اند. اگرچه در اینجا از سایر مناطق جهان نام برده می شود، اما باید توجه داشت که جهان بدون اسیا و اروپا و آفریقا، یعنی قاره امریکا و اقیانوسیه، بنابراین باید این افزایش سهم را در این دو منطقه جغرافیایی جستجو کرد.

در 1367 بازهم شاهد افزایش صادرات هستیم، به طوری که در این سسال به طور متوسط روزانه 1647 نفت از ایران به جهان صادر شده است. اروپا 4/39 درصد، ژاپن 4/12 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 2/20 درصد، آفریقا 9/0 درصد و سایر مناطق جهان 1/27 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.

در سال 1368 صادرات نفت ایران به روزانه 1823 هزار بشکه در روز می رسد، اگرچه در این سال شاهد تحول چشمگیری در میزان صادرات نیستیم، اما در ترکیب مشتریان نفت ایران اتفاقات جالبی رخ داده است. 5/60 درصد نفت کشور به اروپا، 18 درصد نفت ایران به ژاپن، 4/15 نفت کشور به آسیا(جز ژاپن)، و1/6 درصد نفت کشور به سایر مناطق جهان صادر شده است. این میزان سهم اروپا از صادرات نفت کشور در سال 1368، بین سه دهه مورد بررسی در اینجا بی سابقه است.

در سال 69، صادرات نفت ایران از مرز دو میلیون بشکه در روز گذشته و به 2224 هزار بشکه می رسد.در این سال اروپا 8/50 درصد، ژاپن 2/20 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 1/18 درصد، آفریقا 4/0 درصد و سایر مناطق جهان 5/10 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.

به این ترتیب میانگین صادرات نفت ایران در دهه 60 شمسی چیزی نزدیک به 1607 هزار بشکه در روز برآورد می شود. در این دهه مهم در تاریخ کشور پس از انقلاب در مجموع 48 درصد نفت کشور به اروپا، 16 درصد نفت ایران به ژاپن، 21  نفت کشور به آسیا(جز ژاپن)، و15 درصد نفت کشور به سایر مناطق جهان صادر شده است.

سهم قاره های جهان از نفت ایران طی سه دهه اخیر/ برای دیدن در ابعاد واقعی روی نمودار کلیک کنید

دهه 70: سقوط اروپا، صعود آسیا

در دهه 70، میانگین صادرات نفت ایران به طرز قابل توجهی افزایش میابد. بر این اساس، در سال 1370، به طور متوسط ایران روزانه 2460 هزار بشکه نفت صادر کرده است. به طور میانگین سهم اروپا به 40 درصد کاهش میابد. سهم ژاپن به 19 درصد میرسد، آسیا سهم خود را به 25 درصد میرساند، آفریقا نیز سهم 2 درصدی در صادرات نفت ایران میابد و از دیگر سو سهم سایر مناطق(یعنی امریکا و اقیانوسیه) به 14 درصد کاهش میابد.

در سال 1371 صادرات روزانه نفت ایران به 2397 هزار بشکه می رسد. از این میزان 7/37 درصد به اروپا، 6/16 درصد به ژاپن، 8/16 به آسیا(جز ژاپن) و 9/28 درصد به سایر مناطق جهان صادر شد.

در 1372 شاهد کاهش صادرات بودیم، روزانه 2184 هزار بشکه از ایران نفت به جهان صادر شده است. اروپا 1/31 درصد، ژاپن 1/19  درصد، آسیا(به جز ژاپن) 8/21 درصد، آفریقا 1/0 درصد و سایر مناطق جهان 9/27 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.

2184 هزار بشکه سال 1372 در سال 1373 به 2220 هزار بشکه در روز می رسد. از این میزان  1/33 درصد به اروپا، 4/20 درصد به ژاپن، 2/21 به آسیا(جز ژاپن) و 3/25 درصد به سایر مناطق جهان صادر شد.

در 1374  صادرات روزانه نفت ایران برابر 2290 هزار بشکه در روز بود. اروپا 7/46 درصد، ژاپن 1/16 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 5/23 درصد، آفریقا 6/7 درصد و سایر مناطق جهان 1/6 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند. به این ترتیب شاهد رشد قابل توجه سهم اروپا و قاره آفریقا از یک سو و کاهش سهم ژاپن و سایر نقاط جهان در بین مقاصد صادرات نفت ایران بودیم.

در 1375 صادرات روزانه به 2441 هزار بشکه می رسد.بازهم سهم اروپا در این سال افزایش داشته، اما بار دیگر سهم افریقا به صفر می رسد، از دیگر سو، سهم سایر نقاط جهان نیز کاهش چشمگیری دارد. از مجموع صادرات نفت ایران در سال 1375،   5/49 درصد به اروپا، 20 درصد به ژاپن، 6/27 به آسیا(جز ژاپن) و 9/2 درصد به سایر مناطق جهان صادر شد.

در سال 1376 به طور متوسط هر روز 2342 هزار بشکه از ایران به جهان نفت صادر شده است. سهم اروپا بار دیگر به بیش از 50 درصد بازار صادرات در ایران می رسد؛ اروپا 4/51 درصد، ژاپن 1/19 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 9/26 درصد و سایر مناطق جهان 6/2 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.

در سال 1377 صادرات روزانه نفت ایران به 2300 هزار بشکه می رسد. از این مقدار نفت 8/49  درصد به اروپا، 7/18 درصد به ژاپن، 8/27 به آسیا(جز ژاپن) و 7/3 درصد به سایر مناطق جهان صادر شد.

میانگین صادرات نفت در سال 1378 هر روز 2079 هزار بشکه بوده،از این نفت 6/33 درصد به اروپا، 7/24 درصد به ژاپن، 1/26 به آسیا(جز ژاپن) و 6/15 درصد به سایر مناطق جهان صادر شد. نکته حائز توجه در سال 1377، افزایش سهم سایر نقاط جهان ـ قاعدتا همان قاره امریکا و اقیانوسیه ـ است.

میزان صادرات نفت ایران در 1379 به 2345 هزار بشکه می رسد. اروپا 4/31 درصد، ژاپن 9/21 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 6/39 درصد، آفریقا 1/7 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.  سهم سایر نقاط جهان در سال 1379 به طور کلی از بین رفته و به جای آن، سهم آفریقا افزایش قابل توجهی را نشان میدهد. به این ترتیب میانگین صادرات روزانه نفت ایران در دهه 70 شمسی چیزی حدود 2305 هزار بشکه بوده است.

روند سهم قاره های جهان از نفت ایران به تفکیک سال // برای دیدن نمودارها در ابعاد واقعی روی آن کلیک کنید

دهه 80: برتری اسیا بر اروپا

وارد دهه 80 شمسی می شویم. از همان ابتدا و در سراسر این دهه، یک موضوع از همه چیز با اهمیت تر است، سهم اروپا از صادرات نفت ایران سال به سال کاهش میابد. در عوض سهم سایر  خریداران افزایش یافته و از همه مهمتر، افزایش سهم آسیا از بازار نفت ایران است. به نظر میرسد توسعه روز افزون اقتصادهای نوپایی نظیر کشورهای شرق آسیا و هند در این زمینه بی تاثیر نبوده است.

در سال 1380 میانگین صادرات روزانه نفت ایران برابر 2208 هزار بشکه بوده است. مجموعا نفت ایران در این سال  14 درصد به اروپا، 7/23 درصد به ژاپن، 8/41 به آسیا(جز ژاپن)، 9/6 درصد به آفریقا و 6/13 درصد به سایر مناطق جهان صادر شد.

با کاهش در سال 1381 صادرات نفت ایران به 2021 هزار بشکه در روز می رسد. اروپا 1/11 درصد، ژاپن 9/25 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 1/35 درصد، آفریقا 2/7 درصد و سایر مناطق جهان 7/20 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.

در سال 82 صادرات نفتی ایران به طور متوسط روزانه 2396 هزار بشکه است، از این مقدار نفت  5/10 درصد به اروپا، 9/24 درصد به ژاپن، 8/33 به آسیا(جز ژاپن)، 6/6 درصد به آفریقا و 2/24 درصد به سایر مناطق جهان صادر شد.

صادرات نفت در سال 1383 به 2548 هزار بشکه در روز میرسد. سهم اروپا که از 1380 به طرز باور نکردنی در بین خریداران نفت ایران کاهش یافته بود، به ناگهان دوباره رشد میکند. بر این اساس اروپا 8/25 درصد، ژاپن 6/20 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 8/35 درصد، آفریقا 4/7 درصد و سایر مناطق جهان 4/10 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.

بازهم در سال 84 شاهد رشد سهم اروپا هستیم. در سال 1384، به طور میانگین روزانه 2602 هزار بشکه نفت صادر شده است. از این مقدار  5/33 درصد به اروپا، 20 درصد به ژاپن، 4/39 به آسیا(جز ژاپن)و 1/7 درصد به آفریقا صادر شد.

در سال 85 هر روز تقریبا 2433 هزار بشکه نفت صادراتی داشته ایم. اروپا 4/38 درصد، ژاپن 4/16 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 8/38 درصد، آفریقا 1/6 درصد و سایر مناطق جهان 3/0 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.

در سال 1386 میانگین صادرات نفتی ایران هر روز 2480 هزار بشکه بوده، که از این میزان   4/32 درصد به اروپا، 6/18 درصد به ژاپن، 3/43 به آسیا(جز ژاپن) و 7/5 درصد صادر شد.

در سال 1387 این میزان به 2056 هزار بشکه می رسد. اروپا 3/29 درصد، ژاپن 6/17 درصد، آسیا(به جز ژاپن) 2/47 درصدو آفریقا 9/5 درصد از بازار صادرات ایران سهم داشتند.

به این ترتیب در مجموع سال های دهه 80 نیز به طور میانگین،  2/38 درصد به اروپا، 6/18 درصد به ژاپن، 4/25 به آسیا(جز ژاپن)، 7/2 درصد به آفریقا و 7/14 درصد به سایر مناطق جهان از ایران نفت صادر شده است.

————————–

این مطلب در روزنامه جهان صنعت، مورخ 12 مهرماه 1390، در صفحات یک و 15 منتشر شد.

سقوط آرام یک تولید

جدول مقایسه ای میانگین روزانه تولید و صادرات نفت طی سه دهه گذشته / برای دیدن تصویر در ابعاد واقعی روی آن کلیک کنید

اقتصاد ایران اقتصادی وابسته به نفت است. در واقع به دلیل وابستگی ایران به نفت، همیشه تحولات خارجی تا حدودی روی اقتصاد کشورمان موثر واقع شده است. تولید روزانه نفت، قیمت نفت ایران در بازارهای جهانی و… همگی فاکتورهایی هستند که از دیروز تا امروز همیشه سرنوشت اقتصاد کشور را تعیین کردند. چه در سال هایی دهه 60 شمسی و اوج جنگ که دولت های غربی با اقدامات سیاسی-اقتصادی و حتی نظامی(جنگ نفتکش ها) در صدد تاثیر گذاری روی اقتصاد کشورمان بودند، چه در سال های میانی دهه 80 شمسی که با افزایش ناگهانی قیمت نفت، کشورمان ایران به یک کشور وارد کننده محصولات خارجی با عدم تدبیر صحیح دولت نهم تبدیل شد. در اینجا نگاهی داریم به تولید و صادرات نفت ایران از 1357 تا کنون، همچنین نگاهی داشتیم به درآمدهای نفتی دولت های گذشته تا کنون. مرجع تمامی اطلاعات آماری در این گزارش، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران است.

تولید روزانه نفت

مهمترین مساله در زمینه صنعت نفت تولید نفت است. ممکن است به دلیل تحولات سیاسی-نظامی در مناطق نفت خیز به ویژه خاورمیانه، قیمت جهانی نفت تحت تاثیر قرار گیرد، همچنین با ثبات نبودن ارزش ریال در برابر دلار نیز می تواند درآمدهای نفتی دولت که به ریال محاسبه شدند را تحت تاثیر قرار دهد، اما تولید روزانه نفت، می تواند خط کش خوبی برای اندازه گیری توان صنعت نفت باشد. در اینجا به تفکیک سال، تولید متوسط تولید روزانه نفت را از 1357 تا کنون بررسی کردیم.

در سال 1357 روزانه 4252 هزار بشکه نفت تولید شده است. در سال بعد، یعنی 1358، تولید روزانه نفت ایران کاهش چشم گیری دارد و به 3433 هزار بشکه می رسد.

در سال 1359، تولید نفت ایران نسبت به سال گذشته تقریبا نصف شده است. در این سال به طور متوسط تولید روزانه نفت ایران نزدیک به 1476 هزار بشکه بوده است. در سال 1360، تولید نفت ایران بازهم کاهش دارد و به روزانه 1441 هزار بشکه می رسد.

در سال 1361، تولید روزانه نفت ایران افزایش قابل توجهی دارد و به 2684 هزار بشکه در روز می رسد. سال بعد، یعنی 1362، سیر صعودی تولید نفت ایران همچنان ادامه دارد و به 2709 هزار بشکه می رسد.

در سال 1363، کاهش نسبی در تولید نفت ایران به چشم می خورد، تولید روزانه نفت ایران از 2709 هزار بشکه در سال قبل، به 2371 هزار بشکه، متوسط تولید روزانه در سال 63 می رسد.  در سال بعد، یعنی 1364، باز متوسط تولید روزانه نفت ایران افزایش کمی دارد و به 2504 هزار بشکه در روز می رسد.

سال 1365، باز هم شاهد کاهش تولید نفت ایران هستیم، در این سال متوسط تولید روزانه نفت ایران 2176 هزار بشکه در روز بوده است. در 1366 تولید روزانه نفت در ایران رشد دارد و به 2460 بشکه در روز به طور متوسط می رسد.

در سال 1367، تولید روزانه نفت ایران به 2557 هزار بشکه در روز میرسد و از اینجا به بعد سال به سال تولید نفت در ایران افزایش میابد. در 1368 تولید روزانه نفت ایران به طور میانگین متوسط تولید روزانه نفت ایران به 2947 هزار بشکه می رسد. در سال 1369، که آخرین سال دهه 60 شمسی است، میانگین تولید روزانه نفت ایران به 3231 هزار بشکه در روز می رسد. به این ترتیب میانگین تولید روزانه نفت ایران در دهه 60 شمسی چیزی نزدیک به 2500 هزار بشکه در روز بوده است.

اما در سال 1370، سیر صعودی تولید نفت ایران ادامه دارد و متوسط تولید روزانه نفت به 3366 هزار بشکه در روز می رسد. در سال 1371، متوسط تولید روزانه نفت ایران به 3484 هزار بشکه در روز می رسد و در سال 1372، این رقم از مرز 3500 هزار بشکه در روز گذشته و به 3609 هزار بشکه در روز می رسد.

در سال 1374، باز هم شاهد رشد هستیم، اما نه صعود قابل توجهی مثل سال های ابتدایی دهه 70، در این سال تولید روزانه نفت ایران به طور متوسط به 3612 هزار بشکه در روز می رسد.

در سال 1375، کاهش کمی به لحاظ تولید روزانه را نسبت به سال گذشته شاهد هستیم، به این ترتیب متوسط تولید روزانه نفت ایران به 3610 هزار بشکه در روز می رسد.  در سال 1376، بازهم متوسط تولید روزانه نفت ایران افزایش دارد و به 3623 هزار بشکه در روز می رسد.

در 1377، تولید روزانه نفت ایران 3666 هزار بشکه در روز است که این رقم در سال 1378 به 3373 هزار بشکه در روز تنزل میابد.

در سال 1379 متوسط تولید نفت ایران برابر 3661 هزار بشکه در روز بود، به این ترتیب متوسط تولید روزانه نفت ایران در دهه 70 شمسی چیزی نزدیک به 3560 هزار بشکه در روز برآورد می شود.

در سال 1380 میانگین توبلید روزانه نفت ایران برابر 3574 هزار بشکه در روز برآورد می شود، این رقم در سال بعد یعنی 1381 به 3305 هزار بشکه در روز می رسد.

در سال 1382 میانگین تولید روزانه نفت ایران  برابر 3736 هزار بشکه در روز است که این رقم در سال 1383 به 3834 هزار بشکه در روز می رسد.

اما در سال 1384، اتفاق مهمی روی می دهد، تولید نفت ایران و در واقع برداشت از ذخائر نفتی به یکباره از مرز 4 میلیون بشکه در روز گذشته و به 4106 هزار بشکه در روز می رسد.

در سال 1385، میانگین تولید روزانه نفت ایران برابر 4051 هزار بشکه در روز ثبت شده است که در سال 1386 به 4058 هزار بشکه در روز می رسد. در سال 1387 هم میانگین تولید روزانه نفت ایران برابر 3556 هزار بشکه در روز بوده است. در سال 1388، متوسط تولیدروزانه نفت ایران به 3557 هزار بشکه می رسد. در مورد تولید نفت ایران در سال 1389، به دلیل حساسیت هایی که مجلس به خرج داد اظهارات و آمار متناقضی اعلام شده است، با این همه به نظر نمیرسد تولید نفت خام، نسبت به سال 1388 افزایشی داشته، بلکه در خوشبینانه ترین حالت تولید در همان حد سال 1388 ثابت مانده است.

صادرات نفت

بخشی از تولید روزانه نفت، به مصرف داخلی می رسد، بخشی از آن نیاز پالایشگاه ها را برآورده می کند تا فراورده های نفتی تولید شوند و بخش دیگر صادر میشود که بعضا فراوری شده و دوباره به چندین برابر قیمت  به کشور وارد می شوند. میزان مصرف داخل از تفریق میزان تولید رازنه از مجموع صادرات روزانه بدست می آید.

در سال 1357،صادرات نفت ایران به صورت روزانه حدود 3455 هزار بشکه بوده است. در سال 1358، این رقم به 2632 هزار بشکه می رسد و در سال 1359 ناگهان صادرات روزانه نفت ایران به 770 هزار بشکه در روز می رسد.

در سال 1360، روزانه به طور متوسط 791 هزار بشکه نفت ایران به جهان صادر شده است. این میزان در سال 1361 به  1686 هزار بشکه می رسد. در سال بعد یعنی 1362 صادرات نفت ایران به 2045 هزار بشکه در روز رسیده اما در سال 1363، صادرات نفت ایران به صورت روزانه بازهم با کاهش روبروست و به 1607 هزار بشکه در روز می رسد.

در سال 1364، کاهش صادرات نفت ادامه دارد و به 1460 هزار بشکه در روز می رسد. در سال 1365 میانگین صادرات روزانه نفت ایران 1250 هزار بشکه در روز بوده است. در سال 1366 هر روز 1546 هزار بشکه نفت از ایران به جهان صادر شده است و در سال 1367 این رقم بازهم افزایش داشته و به 1647 هزار بشکه در روز می رسد.

در سال 1368 صادرات نفت ایران به روزانه 1823 هزار بشکه در روز می رسد و در سال 69، از مرز دو میلیون بشکه در روز گذشته و به 2224 هزار بشکه نفت صادراتی در سال 1369 می رسد. به این ترتیب میانگین صادرات نفت ایران در دهه 60 شمسی چیزی نزدیک به 1607 هزار بشکه در روز برآورد می شود.

اما در دهه 70، میانگین صادرات نفت ایران به طرز قابل توجهی افزایش میابد. بر این اساس، در سال 1370، به طور متوسط ایرتان روزانه 2460 هزار بشکه نفت صادر کرده است. در سال 1371 صادرات روزانه نفت ایران به 2397 هزار بشکه می رسد. در 1372 روزانه 2184 هزار بشکه از ایران نفت به جهان صادر شده است که این رقم در سال 1373 به 2220 هزار بشکه در روز می رسد.

در 1374  صادرات روزانه نفت ایران برابر 2290 هزار بشکه در روز بوده که در 1375 صادرات روزانه به 2441 هزار بشکه می رسد. در سال 1376 به طور متوسط هر روز 2342 هزار بشکه از ایران به جهان نفت صادر شده است و در سال 1377 صادرات روزانه نفت ایران به 2300 هزار بشکه می رسد. در 1378 هر روز به طور میانگین 2079 هزار بشکه نفت ایران صادر شده است که این رقم در سال 1379 به 2345 هزار بشکه می رسد. به این ترتیب میانگین صادرات روزانه نفت ایران در دهه 70 شمسی چیزی حدود 2305 هزار بشکه بوده است.

وارد دهه 80 شمسی می شویم. در سال 1380 میانگین صادرات روزانه نفت ایران برابر 2208 هزار بشکه بوده است که این میزان با کاهش در سال 1381 به 2021 هزار بشکه می رسد. در سال 82 صادرات نفتی ایران به طور متوسط روزانه 2396 هزار بشکه است که در سال 1383 این میزان به 2548 هزار بشکه در روز میرسد.

در سال 1384، به طور میانگین روزانه 2602 هزار بشکه نفت صادر شده است و در سال 85 هر روز تقریبا 2433 هزار بشکه نفت صادراتی داشته ایم. در سال 1386 میانگین صادرات نفتی ایران هر روز 2480 هزار بشکه بوده که در سال 1387 این میزان به 2056 هزار بشکه می رسد. متاسفانه آماری در باره سال های بعدی در مراکز آماری نظیر بانک مرکزی و مرکز آمار ثبت نشده است!

درآمدن سالانه نفت از 1357 تاکنون / برای دیدن تصویر در ابعاد واقعی روی آن کلیک کنید

در آمد های نفتی

دولت های ایران در کشوری به وجود آمدند که اقتصاد آن در دهه های اخیر کاملا متکی به نفت بوده، اگر بپذیریم قوه محرکه سیاست اقتصاد است، آن وقت تاثیر نفت روی دولت های کشور بدست می آید. بالاترین سهم سالانه درآمد نفت طی سال‌های گذشته مربوط به دولت نهم و پایین‌ترین آنها مربوط به دولت میرحسین موسوی بوده است.

بر اساس آمارهای منتشر شده از سوی سازمان اوپک در سال 2007 دولت محمود احمدی‌نژاد با متوسط درآمد نفتی بالغ بر 62 میلیارد درسال طی سال‌های 2006 و2007 میلادی بیشترین سهم درآمدهای نفتی (تنها از محل صادرات نفت خام) بین تمام دولت‌های پس از انقلاب اسلامی از آن خود کرده است. به گزارش خبر آنلاین این در حالیست که که دولت میر حسین موسوی که به کابینه جنگ معروف است با متوسط درآمد سالانه 12/8 میلیون دلار در سال پایین‌ترین سهم سالانه از درآمدهای نفتی را بین دولت‌های سه دهه گذشته داشته است. البته نکته قابل تأمل آنکه مقایسه آمارها نشان می‌دهد نرخ رشد تولید ناخالص داخلی در دولت میر حسین موسوی معادل۶/۴درصد بوده است در حالی که همین نرخ در دولت هاشمی رفسنجانی که نزدیک‌ترین دولت از نظر درآمدهای نفتی به کابینه جنگ بوده است منفی ۴/۰درصد بوده است. البته از نظر نرخ رشد تولید ناخالص داخلی بالاترین رقم مربوط به دولت محمود احمدی‌نژاد با نرخ ۵/۲۵ درصد بوده که بر اساس گزارش اوپک تنها مربوط به دوسال اول نخست فعالیت این دولت بوده است.

بالا‌ترین تراز تجاری در بین دولت‌های مورد مقایس مربوط به دولت خاتمی بوده است که طی هشت سال فعالیت کل صادرات کشور را از رقم 13 میلیارد دلار در سال به 60 میلیارد دلار ارتقاء داده است و دوره فعالیتش را با 66 میلیارد دلار مازاد به پایان رسانده است. مقایسه آمارها نشان می‌دهند جمع کلGDPتولید شده در دوره میرحسین موسوی معادل 1137 میلیارد دلار بوده است که در مقایسه با دیگر دولت‌ها بالاترین تولید ناخالص داخلی تولید شده در کشور است که البته برای درک بهتر این رقم یادآورشویم که در کل دوره فعالیت میرحسین موسوی شرایط جنگی بر اقتصاد کشور حاکم بوده است. از نظر نرخ رشد واردات دولت محمود احمدی‌نژاد رکورددار دولت‌های سه دهه گذشته محسوب می‌شود. دولت نهم اقتصاد ایران را با وارداتی معادل 40 میلیارد دلار تحویل گرفت و طی دو سال اول فعالیتش این رقم را با 13 میلیارد رشد به 53 میلیارد دلار رسانده است که به معنی رشد متوسط سالانه 6/5 میلیارد دلار در میزان واردات است. البته بالا‌ترین میزان تولید روزانه نفت نیز مربوط به دولت نهم است که حدود 4 میلیون بشکه در روز است این رقم در دولت‌های دیگر به ترتیب خاتمی 3/6میلیون بشکه، هاشمی 3/4میلیون بشکه و موسوی 2/3 میلیون بشکه در روز بوده است.

در اینجا بخش نگاهی داریم به درآمد سالانه دولت از 1357 تا کنون از محل فروش نفت، ذکر این نکته نیز به جاست که این درآمدها سال به سال بر اساس ارزش دلار به ریال تبدیل شدند.

در سال 1357 مجموعا دولت از محل فروش نفت  2/1013  میلیارد ریال  در آمد داشته است. در سال بعد، یعنی 1358، در آمد سالانه دولت از محل فروش نفت به 7/1219  میلیارد ریال می رسد.

در سال 1359، در آمد نفتی به شدت کاهش یافته و به 8/888  میلیارد ریال می رسد. در سال 1360 و آغاز دهه 60 شمسی در آمد دولت از محل فروش نفت برابر 4/1056  میلیارد ریال است. در سال 1361 در آمدهای سالانه نفتی دولت به 5/1689  میلیارد ریال می رسد.

در 1362 مجموع درآمدهای نفتی سالانه دولت برابر 4/1779  میلیارد ریال است کعه در سال 1363 این رقم به 7/1407 میلیارد ریال می رسد. در 1364 ارزش درآمدهای نفتی دولت به 6/1208  میلیارد ریال می رسد و در سال 1365 کاهش چشم گیر درآمدهای نفتی دولت را شاهد هستیم. در این سال مجموع درآمدهای دولت از محل فروش نفت چیزی برابر 7/434  میلیارد ریال است. سال بعد یعنی 1366 تقریبا درآمدهای نفتی دولت نسبت به سال قبل دوبرابر شده و به 2/853  میلیارد ریال می رسد.

در 1367 مجموع در آمدهای نفتی یک سال دولت برابر 3/809  میلیارد ریال است. این کاهش درآمدهای نفتی در 1368 جبران شده و ارزش درآمدهای نفتی دولت در این سال را با حدود دو برابر افزایش نسبت به سال قبل به 1/1515  میلیارد ریال می رساند. در سال 1369 و پایان دهه 60 شمسی، دولت مجموعا 1/3375  میلیارد ریال از محل فروش نفت درآمد داشته است.

به این ترتیب می توان گفت میانگین درآمد سالانه دولت از محل فروش نفت در دهه 60 که با جنگ تحمیلی  نیز همزمان شده بود نزدیک به 1413 میلیارد ریال بوده است.

در دهه 70 شاهد افت و خیزهای زیادی در درآمد دولت از محل فروش نفت هستیم. در امد سالانه دولت از نفت در سال 70 برابر 4/3549 میلیارد ریال است. در سال 1371 این در آمد به 9/5145 میلیارد ریال  میرسد. در سال 1372 در آمد سالانه نفتی دولت برابر 2/14683 میلیارد ریال ثبت شده است. در 1373 این درآمد به 7/21479 میلیارد ریال می رسد. در 1374 مجموع در آمدهای نفتی یکساله دوبت به 2/29431 میلیارد ریال می رسد.

سال 1375، میانه دهه هفتاد است که طی آن دولت مجموعا 38153 میلیارد ریال درآمد نفتی داشته است. در 1376 مجموع درآمدهای نفتی یکسال دولت برابر 7/36446 میلیارد ریال بوده است. در 1377 در آمد یکساله نفتی دولت 22530 میلیارد ریال ثبت شده که این میزان در سال 1378 به 4/44170 میلیارد ریال افزایش میابد. در 1379 و پایان دهه 70 مجموع درآمد نفتی سالانه دولت برابر 5/59448 میلیارد ریال ثبت شده است. به این ترتیب میانگین درآمد سالانه دولت در دهه 70 چیزی برابر 27503 میلیارد ریال برآورد می شود.

به دهه 80 که میرسیم شاهد ثبات بیشتری هستیم، به بیانی نوسانات شدید در درآمدهای نفتی به چشم نمی خورد. در 1380، مجموعه درآمدهای نفتی یک ساله دولت برابر 1/71957  میلیارد ریال است. در 1381 این در آمد ها به 4/102626  میلیارد ریال می رسد. در 1382 بازهم شاهد رشد درآمدها هستیم، به طوری که در این سال درآمد سالانه دولت بابغ بر 9/128153  میلیارد ریال است. در 1383 و همزمان با پایان دولت اصلاحات ارزش مجموع درآمدهای نفتی سالانه دولت بالغ بر 3/150413  میلیارد ریال است.

در سال 1384، دولت نهم روی کار می آید و همزمان با روی کار آمدن این دولت، در آمدهای نفتی نیز به تبع افزایش جهانی قیمت نفت افزایش میابد. در سال 84 مجموعه درآمد سالانه دولت از محل فروش نفت برابر 4/186342  میلیارد ریال است، در 1385 این درآمدها به 2/181881  میلیارد ریال می رسد و در 1386 ارزش درآمدهای سالانه نفتی دولت برابر 1/173519  میلیارد ریال ثبت شده است. در 1387 مجموع درآمدهای سالانه دولت برابر 3/215650  میلیارد ریال ثبت شده است. در سال 1389 مجموع درآمدهای نفتی یکساله دولت برابر ۶۷۰000میلیارد  ریال بوده است.

———————-

این مطلب در روزنامه اعتماد صفحه 4 منتشر شد